शास्त्रज्ञशास्त्रों के ग्रंथ, पात्र, कथाएँ, स्थान और शब्द — एक जगह

दुर्गा सप्तशती

ग्रंथ

अन्य नाम: दुर्गासप्तशती, देवी माहात्म्य, देवीमाहात्म्य, सप्तशती, चण्डी पाठ

रचयिता / कर्ता: वेदव्यास (मार्कण्डेय पुराण)

स्तोत्रदुर्गाशक्तिनवरात्रि

दुर्गा सप्तशती (देवी माहात्म्य) मार्कण्डेय पुराण में स्थित देवी की महिमा का प्रसिद्ध ग्रंथ है। इसमें सात सौ श्लोक हैं, इसीलिए इसे 'सप्तशती' कहा जाता है, और यह तेरह अध्यायों में विभाजित है।

मुख्य विषय आदि-शक्ति दुर्गा द्वारा महिषासुर, मधु-कैटभ, शुम्भ-निशुम्भ तथा रक्तबीज आदि असुरों के वध की कथा है। ग्रंथ तीन चरित्रों में विभाजित है — प्रथम चरित्र (महिषासुर), मध्यम चरित्र (मधु-कैटभ आदि) और उत्तर चरित्र (शुम्भ-निशुम्भ)।

इसके साथ देवी कवच, अर्गला, कीलक, रात्रिसूक्त तथा अनेक स्तुतियाँ पढ़ी जाती हैं। पाठ से शत्रु-नाश, भय-निवारण, रोग-मुक्ति तथा ऐश्वर्य की प्राप्ति का फल बताया गया है।

महात्मा: शाक्त परंपरा का यह सर्वाधिक प्रचलित ग्रंथ है; नवरात्रि में इसका पाठ प्रमुख अनुष्ठान है।

प्रसिद्ध कथन

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके। शरण्ये त्र्यम्बके गौरी नारायणि नमोऽस्तु ते॥ (अर्गला)
या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥ (स्तुति)

संबंधित

दुर्गाशक्तिमंत्रतंत्र

स्रोत: मार्कण्डेय पुराण, देवी माहात्म्य